Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) Standartları ve EN Kodları

İşyerlerinde risk kontrol hiyerarşisine göre KKD seçimi, TS EN standartları, baret renk kodları, S1-S2-S3 iş ayakkabısı sınıfları, zimmet tutanağı yükümlülükleri ve 2026 yılı yasal KKD rehberi.

İş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemede en son savunma hattı olan Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD); çalışma ortamındaki tehlikelerin kaynağında yok edilemediği veya toplu koruma yöntemleriyle tamamen bertaraf edilemediği durumlarda çalışanların can güvenliğini sağlayan hayati ekipmanlardır.

6331 sayılı Kanun kapsamında gerçekleştirilen risk değerlendirmesi çalışmaları sonucunda hangi risklerin hangi KKD ile kontrol altına alınacağı belirlenir. İSG denetimlerinde cezai yaptırımla karşılaşmamak için KKD'lerin mevzuata ve ilgili ürün standartlarına uygunluğu sağlanmalıdır.

Risk Kontrol Hiyerarşisi ve KKD'nin Yeri

İş güvenliği mevzuatında tehlikelerle mücadele ederken kesin bir hiyerarşi uygulanır. KKD bu piramidin en son basamağıdır:

1. Eliminasyon (Tehlikeyi Ortadan Kaldırma):Tehlikeli sürecin tamamen kaldırılması.

2. İkame (Substitüsyon):Tehlikeli kimyasal veya maddenin daha az tehlikeli olanla değiştirilmesi.

3. Mühendislik Önlemleri (Toplu Koruma):Korkuluklar, havalandırma sistemleri, makine koruyucuları. Şantiyelerde düşmeyi önleyen toplu koruma tedbirleri için iskele güvenliği standartları temel referanstır.

4. İdari Önlemler:Çalışma sürelerinin rotasyonu, işaretlemeler ve temel İSG eğitimleri.

5. Kişisel Koruyucu Donanım (Son Çare):Kalan artık riskler için çalışana uygun koruyucu donanım sağlanması.

2026 Temel KKD Standartları ve TS EN Normları Tablosu

KKD'lerde mevzuata uygun CE işareti bulunmalıdır. Onaylanmış kuruluş numarası ise yalnızca Kategori III kapsamındaki (ölümcül veya geri dönüşü olmayan risklere karşı koruma sağlayan) KKD'lerde zorunludur. İlgili ürün standartları da mutlaka kontrol edilmelidir:

Koruma Bölgesi	Ekipman Türü	Zorunlu TS EN Standardı	Kullanım ve Maruziyet Esasları
Baş Koruma	Endüstriyel Emniyet Bareti	TS EN 397	Şantiye, maden ve düşen cisim riski olan sahalar
Göz ve Yüz	Çapak Gözlüğü / Yüz Siperi	TS EN 166 / TS EN ISO 16321-1	Taşlama, talaşlı imalat, kimyasal sıçrama
İşitme Koruma	Kulak Tıkacı / Manşonlu Kulaklık	TS EN 352 Serisi	80 dB(A) üzerinde hazır bulundurma, 85 dB(A) ve üzerinde zorunlu kullanım
Solunum Koruma	Partikül Filtreli Maskeler (FFP2 - FFP3)	TS EN 149	Toz, sis, duman ve katı/sıvı partiküller
Solunum Koruma	Gaz ve Buhar Filtreli Solunum Koruyucu	TS EN 14387	Kimyasal buhar, solvent, zehirli gazlar
El ve Kol	Mekanik Risk Eldiveni (Aşınma/Kesilme)	TS EN 388	Lojistik, metal işleme, montaj, bakım
El ve Kol	Kimyasal Koruyucu Eldiven	TS EN ISO 374 Serisi	Kimyasallar ve mikroorganizmalara maruziyet
Ayak Koruma	Güvenlik Ayakkabısı	TS EN ISO 20345	Risk analizine göre S1, S2, S3, S3L veya S3S sınıfları
Düşüş Durdurma	Paraşüt Tipi Emniyet Kemeri	TS EN 361 / TS EN 358	Yüksekte çalışma, sepet, vinç ve dış cephe
Gövde Koruma	Yüksek Görünürlüklü Uyarı Giysisi	TS EN ISO 20471	Trafik, şantiye içi araç yolları, gece çalışmaları

Şantiyelerde Baret Renk Kodları Ne Anlama Gelir?

Şantiyelerde personelin görevlerini ayırt etmek amacıyla farklı baret renkleri kullanılabilir. Ancak bu renklerin görevlerle eşleştirilmesi bütün işyerlerinde geçerli, zorunlu ve tek tip bir uluslararası standart değildir. Uygulamada yaygın olarak tercih edilen iç kurumsal renk dağılımı şu şekildedir:

•Beyaz Baret: Mühendisler, mimarlar, teknik personel, işveren temsilcileri ve saha ziyaretçileri.
•Sarı Baret: İnşaat işçileri ve beden gücüyle çalışan saha çalışanları.
•Mavi Baret: Elektrik teknisyenleri, mekanik bakım personelleri ve formenler.
•Kırmızı Baret: Yangınla mücadele ekipleri, acil durum görevlileri ve kalite kontrol uzmanları.
•Turuncu Baret: İş Güvenliği Uzmanları (İGU) ve denetim personeli.
•Yeşil Baret: İşyeri Hekimleri ve sağlık personeli.

Güvenlik Ayakkabısı Sınıfları ve Özellikleri

Kullanılacak güvenlik ayakkabısının koruma sınıfı, işyerindeki risk değerlendirmesi sonuçlarına göre belirlenir. S3 sınıfı birçok şantiye uygulamasında tercih edilmekle birlikte bütün inşaat işleri için genel bir S3 zorunluluğu bulunmamaktadır:

1. SB (Temel Güvenlik):200 Joule darbe dirençli burun koruması.

2. S1:SB + Antistatik taban + Şok emici topuk bölgesi + Yağa dayanıklı dış taban (Kapalı ve kuru ortamlar).

3. S1P:S1 özelliklerine ek olarak metal çivi batmasına karşı delinmez çelik ara taban içerir.

4. S2:S1 özelliklerine ek olarak suya dirençli saya (üst yüzey) içerir.

5. S3 / S3L / S3S:S2 özelliklerinin tamamına ek olarak delinmez ara taban ve tırtıklı dış taban barındırır. Güncel TS EN ISO 20345 standardında delinme parçasının tipine göre metalik olanlar S3, metalik olmayan geniş çivi için S3L, ince çivi direnci için S3S olarak kodlanır.

KKD Zimmet Formu ve İşverenin Yasal Yükümlülükleri

İşveren, uygun kişisel koruyucu donanımları çalışanlara ücretsiz sağlamak ve doğru kullanılmalarını temin etmekle yükümlüdür:

•Belgelendirme ve Kayıt: KKD teslimlerinin zimmet tutanağıyla kayıt altına alınması, teslim edilen donanımın marka, model, standart ve CE bilgilerinin yazılması işverenin yükümlülüklerini belgelendirmesi açısından kritik bir ispat aracıdır.
•Uygulamalı Eğitim: Ekipmanın nasıl ayarlanacağı, temizleneceği ve kontrol edileceği personele aktarılmalıdır.
•Yasal Yaptırımlar: Standartlara uygun ve CE işaretli KKD sağlamayan veya kullanımını denetlemeyen işverenler hakkında 6331 Sayılı Kanun kapsamında idari para cezası uygulanabilir. Güncel yaptırımlar için 2026 İSG İdari Para Cezaları Tablosu ve denetim hazırlıkları için ÇSGB Teftiş Kontrol Listesi incelenmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

İşveren KKD bedelini çalışandan kesebilir mi?

Hayır. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 4. maddesi uyarınca iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin maliyeti hiçbir şekilde çalışanlara yansıtılamaz. Kişisel koruyucu donanımların işveren tarafından ücretsiz verilmesi, bakım ve yenilemelerinin bedelsiz yapılması yasal zorunluluktur.

Çalışan kendisine verilen KKD'yi kullanmak zorunda mıdır?

Evet. 6331 sayılı Kanun'un 19. maddesi gereğince çalışanlar kendilerine sağlanan KKD'leri doğru kullanmak, korumak ve uygunsuzlukları derhal işverene bildirmekle yükümlüdür. Usulüne uygun eğitilip sağlanan KKD'yi haklı bir sebep olmaksızın kullanmamakta ısrar eden çalışanın iş sözleşmesi 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca haklı nedenle feshedilebilir.

Baretlerin kullanım ömrü ne kadardır?

Baretlerin kullanım ömrü üretici talimatlarına, kullanılan malzemeye (HDPE, ABS vb.) ve çalışma ortamı koşullarına (güneş ışığı, kimyasal maruziyet) göre değişiklik gösterir. Çatlak, deformasyon veya ciddi darbe tespit edilen baretler süreye bakılmaksızın derhal kullanım dışı bırakılmalıdır.

İş ayakkabılarında S1, S2 ve S3 arasındaki fark nedir?

Kullanılacak güvenlik ayakkabısının koruma sınıfı işyerindeki risk değerlendirmesine göre belirlenir. S1 temel burun korumalı ve antistatik kuru ortam ayakkabısıdır; S2 suya dirençli saya içerir. S3 ise suya direnç yanında tabanda delinme direnci ve tırtıklı taban özelliklerini barındırır. Güncel TS EN ISO 20345 standardında delinme koruyucusunun tipine göre S3L ve S3S gibi alt sınıflar da mevcuttur.

Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) Standartları: Hangi İş Kolunda Hangi KKD Zorunludur? (2026)