Yargıtay'dan Emsal Karar: Çay Molasında veya Serviste Yaşanan Olaylar İş Kazası Sayılır mı?

İş hayatında en çok ihtilaf yaratan ve dava konusu olan hukuki konuların başında; işçinin fiilen üretim yapmadığı dinlenme molalarında, yemek aralarında veya işe gidiş-dönüş esnasında servis aracında maruz kaldığı kazalar gelmektedir.

İşverenler ve İK yöneticileri sıklıkla "İşçi çalışmıyordu, çay içiyordu" veya "Kaza trafik kazasıdır, şoförün hatasıdır" şeklinde savunmalar geliştirse de, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 10. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatları bu konuda çok net ve katı bir çizgidedir.

Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun (5510) 13. maddesi, bir olayın iş kazası sayılabilmesi için illiyet bağının (iş ile olay arasındaki bağın) sınırlarını oldukça geniş çizmiştir:

Yasal bildirim yükümlülüklerinin cezai yaptırımları ve bildirim süreleri için İş Kazası Bildirimi Kaç Gün İçinde ve Nereye Yapılır? rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili dairelerinin dinlenme molalarında yaşanan kazalara dair yerleşik içtihadı şu temel ilkeler üzerine kuruludur:

• •Çay ve Dinlenme Molalarında Yaşanan Kazalar: Sosyal güvenlik hukukunda işyeri kavramı; avlu, bahçe, yemekhane, dinlenme odası ve eklentileri de kapsar. Sigortalının ara dinlenmesinde bahçede dinlenirken, çay içerken ayağının kayarak düşmesi veya sıcak sıvıyla yaralanması; o anda şahsi bir eylemde bulunsa dahi "işyerinde bulunduğu sırada" gerçekleştiği için doğrudan iş kazası kabul edilmektedir (Yargıtay HGK, E. 2004/21-529, K. 2004/560).
• •Yemekhanede Sıcak Çorba Dökülmesi: Öğle molasında yemek yerken meydana gelen yanık ve yaralanmalar, işçinin o anda şahsi bir ihtiyaç gidermesine bakılmaksızın iş kazası sayılır.
• •İşyeri Bahçesinde Kalp Krizi: Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin yerleşik kararlarına göre, işyeri sahası içerisinde dinlenirken veya çalışırken kalp krizi geçiren sigortalının durumu Sosyal Güvenlik Hukuku anlamında iş kazası olarak nitelemiştir (Kusur oranları ve tazminat sorumluluğu ayrıca tartışılmak kaydıyla).

Sahadaki uzmanların ve işverenlerin sorumluluk sınırları hakkında Yargıtay Emsal Kararı: İş Kazasında İSG Uzmanı ve İşveren Kusur Dağılımı içtihadını kütüphanemizden okuyabilirsiniz.

Uygulamada en çok kafa karıştıran bir diğer konu personel servisleridir:

Çoğu işletme, çay molasında yaşanan hafif yaralanmaları veya servisteki küçük çarpmaları "işle ilgili değil" zannederek SGK'ya bildirmemektedir. Bu durum işletmeler için çok ağır sonuçlar doğurur:

Evet. 5510 sayılı Kanun'un 13/a maddesi uyarınca sigortalının işyerinde bulunduğu sırada meydana gelen her türlü kaza, yapılan iş ile ilgili olup olmadığına bakılmaksızın doğrudan iş kazası sayılır. Yargıtay yerleşik içtihatlarında mola anındaki kazaları istisnasız iş kazası olarak kabul etmektedir.

Evet. 5510 sayılı Kanun'un 13/e bendi gereğince sigortalıların işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen kazalar açıkça iş kazası kapsamındadır.

Kural olarak hayır. Çalışanın kendi imkanlarıyla veya toplu taşımayla işe geliş gidişi esnasında yaşanan kazalar iş kazası sayılmaz. Ancak araç işveren tarafından tahsis edilmişse veya işverenin verdiği bir görev yerine getiriliyorsa iş kazası kabul edilir.

İş kazaları, kazadan sonraki 3 iş günü içinde SGK'ya bildirilmelidir. İşverenin kontrolü dışındaki yerlerde meydana gelen kazalarda bu süre, işverenin kazayı öğrendiği tarihten itibaren başlar. Bildirim elektronik ortamda, doğrudan veya posta yoluyla yapılabilir.