Bir İşçi Kaç Kilo Kaldırabilir? Elle Taşıma İşleri Yönetmeliği

Türkiye'de yetişkin bir işçinin elle kaldırabileceği yük için mevzuatta genel bir kilo sınırı yoktur. Elle Taşıma İşleri Yönetmeliği kilo yerine işverene iki yükümlülük getirir: işi, yüklerin mümkünse mekanik araçlarla taşınacağı şekilde düzenlemek; elle taşıma kaçınılmazsa yükün ağırlığını ve diğer risk faktörlerini değerlendirip bel ve sırt incinmesini önleyecek tedbirleri almak. Sayısal sınır yalnızca 18 yaşından küçükler için vardır: genç işçiler araçsız 10 kilogramdan fazla yük kaldırmayı gerektirmeyen torbalama ve istifleme işlerinde çalıştırılabilir.

Yönetmeliğin 4. maddesine göre elle taşıma işi; bir veya daha fazla çalışanın bir yükü kaldırması, indirmesi, itmesi, çekmesi, taşıması veya hareket ettirmesi gibi işlerde, işin niteliği veya uygun olmayan ergonomik koşullar nedeniyle özellikle bel veya sırtın incinmesiyle sonuçlanabilecek riskleri kapsayan nakletme veya destekleme işleridir. Yani yalnızca kaldırmak değil, itmek ve çekmek de bu kapsamdadır.

Yönetmelik 6331 sayılı Kanun kapsamındaki tüm işyerlerine uygulanır ve Avrupa Birliğinin 90/269/EEC sayılı direktifine paralel hazırlanmıştır.

Yönetmelikte yetişkin çalışanlar için "en fazla X kilo" şeklinde bir sınır yoktur. İnternette sık görülen 25 kg gibi sayılar bu yönetmelikte yer almaz. Yönetmelik ağırlığı tek başına değil, şu faktörlerle birlikte değerlendirmeyi ister (Ek-1):

Bu nedenle aynı ağırlıktaki yük, bir işyerinde kabul edilebilirken başka bir işyerinde yüksek risk olabilir. Karar, işyerinin risk değerlendirmesinde verilir.

Önce elle taşımayı ortadan kaldırmak: Yönetmeliğin 5. maddesine göre işveren, yüklerin elle taşınmasına gerek duyulmayacak şekilde iş organizasyonu yapar ve yükün uygun yöntemlerle, özellikle mekanik sistemlerle taşınması için gerekli tedbirleri alır. Transpalet, el arabası, çuval arabası, konveyör veya kaldırma ekipmanı bu amaçla kullanılır. Mekanik araçlar kullanılıyorsa onların da kendi kuralları vardır; örneğin forklift için forklift operatörlüğü belgesi gerekir.

Kaçınılmazsa riski azaltmak: Elle taşıma kaçınılmazsa işveren Ek-1'deki faktörleri dikkate alarak uygun yöntemler kullanılmasını sağlar, çalışma yerinde gerekli düzenlemeleri yapar ve özellikle sırt ve bel incinme risklerine karşı önlem alır (md. 5/1-b, 6).

Özel politika gerektiren gruplar: Gebe veya emziren çalışanlar, genç işçiler, engelliler gibi gruplar için 6331 sayılı Kanunun 4/1-ç ve 15. maddeleri uygulanırken Ek-2'deki bireysel risk faktörleri dikkate alınır (md. 7). Çalışanın fiziki yapısının işe uygunluğu sağlık gözetiminin konusudur.

Çalışanların görüşü: Bu konularda çalışanların veya temsilcilerinin görüşü alınır ve katılımları sağlanır (md. 9).

İşveren, elle taşıma işlerinde çalışanları şu konularda bilgilendirir ve eğitir (md. 8):

• •yönetmelik uyarınca alınan sağlık ve güvenlik tedbirleri,
• •taşınan yükle ilgili genel bilgiler; mümkünse yükün ağırlığı ve ağırlık merkezi tek tarafta olan yüklerde en ağır tarafın yeri,
• •yüklerin doğru olarak nasıl taşınacağı ve yanlış taşınması halinde ortaya çıkabilecek riskler.

Bu eğitim, çalışanların temel İSG eğitimiyle ilgili mevzuat dikkate alınarak verilir.

Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, 15 yaşını tamamlamış ancak 18 yaşını tamamlamamış genç işçilerin çalıştırılabileceği işleri Ek-2'de sayar. Bu listede "araçsız olarak 10 kg'dan fazla yük kaldırılmasını gerektirmeyen torbalama, fıçılama, istifleme ve benzeri işler" yer alır. Çocuk ve genç işçiler yönetmeliğin eklerinde sayılan işler dışında çalıştırılamaz.

Kütüphane, fuar ve sergi yerlerinde yardımcı işler gibi 14 yaşını bitirmiş çocuklara izin verilen hafif işlerde ise yük taşıma ve istifleme ayrıca hariç tutulmuştur (Ek-1).

• •Yük bir araçla taşınabiliyor mu? Taşınabiliyorsa elle taşıma gerekmez.
• •Yükün ağırlığı üzerinde veya çalışana bildirilmiş mi?
• •Yük vücuda yakın, bel bükülmeden kaldırılabiliyor mu? Raf ve palet yükseklikleri buna uygun mu?
• •Taşıma yolu düz, kuru ve engelsiz mi; seviye farkı var mı?
• •Sık tekrarlanan işlerde yeterli ara veriliyor mu, iş temposu çalışanın kontrolünde mi?
• •Çalışanlara doğru taşıma eğitimi verildi mi; ayakkabı ve giysiler uygun mu?

Bu liste yönetmeliğin Ek-1 ve Ek-2'sindeki faktörlerden derlenmiştir; işyerine özgü değerlendirmenin yerini tutmaz. Ekran başında çalışanlardaki ergonomi kuralları için ekranlı araçlarla çalışma yazımıza bakabilirsiniz.

Elle Taşıma İşleri Yönetmeliği yetişkin çalışanlar için kilo sınırı belirlemez. Yükün ağırlığı; yükün şekli, taşıma mesafesi, vücut pozisyonu, çalışma ortamı ve çalışanın bireysel özellikleriyle birlikte risk değerlendirmesinde ele alınır ve işveren riski azaltacak önlemleri alır.

Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğe göre 15-18 yaş arasındaki genç işçiler, araçsız olarak 10 kilogramdan fazla yük kaldırmayı gerektirmeyen torbalama, fıçılama, istifleme ve benzeri işlerde çalıştırılabilir. Daha ağır yük kaldırmayı gerektiren bu tür işler genç işçilere izin verilen işler arasında sayılmaz.

Yönetmeliğin 5. maddesine göre işveren, yüklerin elle taşınmasına gerek kalmayacak şekilde işi organize eder ve yükün uygun yöntemlerle, özellikle mekanik sistemlerle taşınması için gerekli tedbirleri alır. Elle taşıma ancak kaçınılmaz olduğunda yapılır.

Evet. İşveren, elle taşıma işlerinde çalışanları alınan tedbirler, taşınan yükün mümkünse ağırlığı ve ağırlık merkezi, yüklerin doğru nasıl taşınacağı ve yanlış taşımanın riskleri konusunda bilgilendirir ve eğitir (md. 8).

Yönetmeliğin Ek-1'ine göre yükün çok ağır, büyük, kavranması zor veya dengesiz olması; vücudun bükülerek ya da dengesiz pozisyonda çalışması; dar, kaygan veya seviye farkı olan zemin; uygunsuz sıcaklık ve nem; yetersiz dinlenme, uzun taşıma mesafesi ve çalışanın değiştiremediği iş temposu riski artırır.