Forklift Ehliyeti Nasıl Alınır? Operatörlük Belgesi, G Sınıfı ve MYK

"Forklift ehliyeti" mevzuatta geçen resmî bir belge adı değildir; günlük dilde üç farklı belge için kullanılır. Forklift kullanmak için temel belge, Millî Eğitim Bakanlığına (MEB) bağlı yetkili bir kursta eğitim ve sınav sonunda verilen iş makinesi operatörlük belgesidir. Forkliftin karayolunda kullanılması söz konusuysa G sınıfı sürücü belgesi, bazı işyerlerinde ise ayrıca MYK mesleki yeterlilik belgesi gündeme gelir.

Bu belgelerin hiçbiri tek başına işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz. İşyerinde forkliftin kim tarafından, hangi kurallarla kullanılacağı ayrıca belirlenmelidir (aşağıda "İşveren Ne Yapmalı?" bölümü).

Operatörlük belgesi, MEB'in iş makineleri sürücü (operatörlük) eğitim kurslarına ilişkin yönergesine göre açılan kurslarda verilir. Süreç dört adımdan oluşur:

Kursa kabul yaşı, öğrenim şartı ve sınav hakları gibi ayrıntılar yönergede düzenlenir ve zaman zaman değişir. Kayıttan önce bu şartları kursa yazılı olarak sorun ve kursun MEB izinli olduğunu il veya ilçe millî eğitim müdürlüğünden teyit edin.

Karayolları Trafik Kanunundaki sürücü belgesi sınıflarından G sınıfı, iş makineleri içindir. "Forklift ehliyeti hangi sınıf" sorusunun cevabı bu nedenle G sınıfıdır.

Ancak iki belgeyi karıştırmamak gerekir:

• •Operatörlük belgesi, forkliftin kullanımına yönelik eğitimi ve yetkiyi belgeler.
• •G sınıfı sürücü belgesi, iş makinesini trafiğe açık karayolunda sürmek içindir.

Forkliftin kamuya açık yola çıkması gerekiyorsa G sınıfı sürücü belgesinin başvuru şartlarını sürücü belgesi düzenleyen kurumdan teyit edin.

Mesleki Yeterlilik Kurumunun (MYK) duyurusuna göre, 9 Nisan 2021 tarihli ve 31449 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan belge zorunluluğu tebliğiyle Endüstriyel Taşımacı (Seviye 3, 13UY0145-3) mesleği belge zorunluluğu listesine alınmıştır. Geçiş süresi 9 Nisan 2022'de sona ermiş; bu tarihten sonra listedeki mesleklerde belgesi olmayan kişilerin çalıştırılamayacağı duyurulmuştur.

Bu yeterliliğin seçmeli birimlerinden biri B1 Endüstriyel Forklift Kullanımıdır. Yeterlilik metnine göre forklift birimi için Karayolları Trafik Kanunu md. 42'ye göre düzenlenmiş operatörlük belgesi de aranır. Yani MYK belgesi, operatörlük belgesinin yerine geçen bir belge değil, onun üzerine eklenen bir yeterlilik belgesidir.

Uygulamada şu iki konu sık tartışılır:

• •Kimler kapsamda? Forklift kullanan her çalışanın "endüstriyel taşımacı" mesleğinde sayılıp sayılmadığı işin niteliğine göre değerlendirilir.
• •Muafiyet: MYK'ya göre meslekî ve teknik eğitim okullarından mezun olanlar ile ustalık belgesi sahipleri, belgelerindeki alan ve dalda çalıştırıldıklarında belge şartından muaftır. Hangi belgenin hangi mesleğe karşılık geldiği MYK'nın muafiyet tablosunda yer alır.

Belge zorunluluğu listesi yeni tebliğlerle genişleyebildiği için güncel durumu MYK portalındaki "belge zorunluluğu olan meslekler" listesinden kontrol edin; tereddüt halinde MYK'ya yazılı olarak sorun.

Belge türünden bağımsız olarak, forklift kullanımı işveren için bir iş ekipmanı güvenliği konusudur. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği ile 6331 sayılı Kanuna göre işveren şunları sağlamalıdır:

• •Görevlendirme: Özel risk taşıyan iş ekipmanı yalnızca kullanmak üzere görevlendirilen kişilerce kullanılır. Kendinden hareketli iş ekipmanları, güvenli kullanımı konusunda uygun eğitim almış çalışanlarca kullanılmalıdır.
• •Eğitim ve bilgilendirme: Ekipmanı kullanan çalışanlara riskler ve korunma yolları konusunda eğitim verilir; tamir, bakım ve kontrolü yapacaklara özel eğitim gerekir. Genel İSG eğitimi yükümlülüğü 6331 md. 17'de düzenlenir; süreler için temel İSG eğitimi yazımıza bakabilirsiniz.
• •Saha kuralları: Kendinden hareketli ekipmanların çalıştığı alanlarda trafik kuralları ve hız sınırları belirlenir; yaya yolları ve yükleme alanları ayrılır.
• •Periyodik kontrol: İstif makineleri (forklift, transpalet vb.), standartta farklı bir süre belirtilmemişse en geç yılda bir periyodik kontrolden geçirilir. Diğer ekipmanlar için periyodik kontrol süreleri tablosuna bakabilirsiniz.
• •Risk değerlendirmesi: Forklift–yaya çarpışması, devrilme ve yük düşmesi gibi tehlikeler risk değerlendirmesinde ayrıca ele alınır.

Bu yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediği, olası bir iş kazasında kusur değerlendirmesinin temel konularından biridir.

Sürücü belgesi sınıflarından G sınıfı iş makineleri içindir. Ancak forklift kullanımının temel belgesi, MEB onaylı kurstan alınan iş makinesi operatörlük belgesidir; G sınıfı, iş makinesini karayolunda sürmek için gerekir.

MEB yönergesinin ekindeki çizelgeye göre Forklift Operatörü Kurs Programı toplam 60 saattir: 36 saat teorik, 18 saat araç başında uygulama ve 6 saat araç kullanarak uygulama.

Operatörlük belgesinin gerçekliği, belge üzerindeki barkod numarasıyla e-Devlet'teki Barkodlu Belge Doğrulama hizmetinden kontrol edilebilir.

Endüstriyel Taşımacı (Seviye 3) mesleği, 9 Nisan 2021 tarihli tebliğle MYK belge zorunluluğu listesine alınmıştır ve bu yeterliliğin bir birimi forklift kullanımıdır. Kapsam ve muafiyetler kişinin işine ve diplomasına göre değiştiği için MYK'nın güncel listesi ve muafiyet tablosu kontrol edilmelidir.

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliğine göre istif makineleri, standartta farklı bir süre belirtilmemişse en geç yılda bir periyodik kontrolden geçirilir.

Kaynaklar: MEB – İş makineleri kurs yönergesi ekleri, MYK – 40 meslekte belge zorunluluğu duyurusu, MYK – Belge zorunluluğu SSS, 6331 sayılı Kanun.