Deprem Tatbikatı Nasıl Yapılır? İşyerleri İçin Adım Adım Rehber
İşyerlerinde tatbikat en geç yılda bir yapılmak zorunda. Deprem tatbikatına nasıl hazırlanılacağını, adım adım uygulamayı, tatbikat formunu ve sık yapılan hataları yönetmelik maddeleriyle anlattık.
İSG Gündem
İşyerinde deprem tatbikatı, acil durum planının deprem senaryosuna göre uygulamalı olarak denenmesidir. İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmeliğe göre her işyeri tatbikatı en geç yılda bir yapmak zorundadır; maden işyerlerinde ise Maden İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği uygulanır. Deprem, yönetmelikte sayılan acil durumlardan biri olan doğal afet kapsamındadır. Her tatbikattan sonra bir tatbikat formu hazırlanır ve görülen eksiklikler giderilir.
Deprem Tatbikatı Zorunlu mu?
Yönetmeliğin 13. maddesine göre acil durum planının uygulanabilirliğinden emin olmak için tatbikat yapılması zorunludur. Yönetmelik hangi senaryonun seçileceğini tek tek saymaz; ancak acil durumlar risk değerlendirmesi sonuçlarına ve doğal afetlerin meydana gelme ihtimaline göre belirlenir (md. 8). Türkiye bir deprem ülkesi olduğu için deprem, çoğu işyerinin acil durum planında yer alması gereken temel senaryolardan biridir.
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Tatbikat sıklığı | Maden işyerleri dışında en geç yılda bir | Yönetmelik md. 13/2 |
| Kayıt | Tarih, eksiklikler ve yapılacak düzenlemeleri içeren tatbikat formu (örnek form Ek-2) | Yönetmelik md. 13/1 |
| Sonrası | Aksayan yönlere göre acil durum planı gözden geçirilir ve düzeltilir | Yönetmelik md. 13/3 |
| İş merkezleri | Birden fazla işyerinin bulunduğu iş merkezi ve iş hanlarında tatbikat yönetimin koordinasyonuyla yapılır | Yönetmelik md. 13/4 |
Acil durum planının ne zaman yenileneceği için acil durum planı yazımıza bakabilirsiniz.
Tatbikattan Önce Hazırlık
Tatbikatın amacı planın gerçekten işe yarayıp yaramadığını görmektir. Bu yüzden hazırlıkta yönetmeliğin acil durum planında aradığı unsurlar kontrol edilir:
- •Tahliye planı ve kroki: Kaçış yolları, toplanma yerleri, varsa uyarı sistemleri, acil durum ekipmanlarının ve ilk yardım malzemelerinin yerleri krokide gösterilmiş olmalıdır (md. 12).
- •Toplanma yeri: Acil durumun olumsuz sonuçlarından çalışanların etkilenmeyeceği mesafede belirlenmiş güvenli yer olmalıdır (md. 4). Deprem senaryosunda bina, direk ve duvarlardan uzak bir açık alan seçilir.
- •Ekipler: Söndürme, kurtarma, koruma ve ilk yardım ekipleri görevlendirilmiş ve eğitilmiş olmalıdır (md. 11 ve 15). Söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinde çok tehlikeli işyerlerinde her 30, tehlikeli işyerlerinde her 40, az tehlikeli işyerlerinde her 50 çalışana kadar en az birer destek elemanı bulunur.
- •Kesim noktaları: Elektrik ve gaz akışının kesim noktaları ve vanaları planda yer almalıdır (md. 12).
- •Özel ihtiyaçlar: Yaşlı, engelli ve gebe çalışanlar ile varsa kreşteki çocuklara tahliyede refakat edilmesi için önceden tedbir alınır (md. 10).
- •Ziyaretçiler: Tahliye yöntemleri belirlenirken müşteri ve ziyaretçi gibi işyerindeki diğer kişiler de dikkate alınır (md. 10).
Deprem Tatbikatı Adım Adım Nasıl Yapılır?
Tatbikat Formunda Neler Yer Alır?
Yönetmelik, tatbikat formunda en az şu bilgileri ister (md. 13/1):
- •Tatbikatın tarihi,
- •Görülen eksiklikler,
- •Bu eksiklikler doğrultusunda yapılacak düzenlemeler.
Uygulamada forma ayrıca senaryo, katılımcı sayısı, tahliye ve sayım süresi, gözlemcilerin notları ve imzalar eklenir. Yönetmeliğin Ek-2'sinde örnek bir tatbikat formu bulunur. Görülen eksiklikler giderildikten sonra acil durum planı güncellenir (md. 13/3).
Sık Yapılan Hatalar
- •Sadece yangın tatbikatı yapmak: Deprem senaryosunda çalışanların önce "Çök – Kapan – Tutun" yapması, ardından tahliye edilmesi gerekir; yangın tatbikatındaki doğrudan tahliye alışkanlığı deprem için yeterli değildir.
- •Toplanma yerinin binaya çok yakın olması: Toplanma yeri, acil durumun etkilerinden uzak olmalıdır.
- •Sayım yapmamak: Tatbikatın en önemli çıktılarından biri, kimin eksik olduğunun hızla anlaşılmasıdır.
- •Formu doldurup bırakmak: Eksiklikler giderilmezse tatbikatın amacı gerçekleşmez.
- •Ziyaretçi ve özel ihtiyaçlı çalışanları unutmak: Bu kişiler için önceden refakatçi belirlenmelidir.
Acil durum yükümlülüklerini yerine getirmemenin 2026'daki temel cezası her yükümlülük için 22.194 TL'dir ve aykırılık devam ettikçe her ay uygulanır; tutarlar çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre artar. Ayrıntılar 2026 İSG idari para cezaları tablomuzda.
Sıkça Sorulan Sorular
Deprem tatbikatı yılda kaç kez yapılmalı?
İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmeliğin 13. maddesine göre tatbikat, maden işyerleri dışında en geç yılda bir yapılır. Maden işyerlerinde Maden İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği hükümleri uygulanır.
Deprem tatbikatı yapılmazsa ceza var mı?
Evet. Acil durum yükümlülüklerini yerine getirmeyen işverene 6331 sayılı Kanunun 26/1-d maddesine göre 2026'da her yükümlülük için 22.194 TL temel ceza uygulanır ve aykırılık devam ettikçe her ay tekrarlanır.
Deprem anında ne yapılmalı?
AFAD'ın önerdiği "Çök – Kapan – Tutun" hareketi uygulanır: sağlam bir eşyanın yanına çömelinir, baş ve boyun korunur ve sarsıntı bitene kadar tutunulur. Sarsıntı bittikten sonra belirlenen kaçış yollarından toplanma yerine gidilir.
Tatbikat formu zorunlu mu?
Evet. Yönetmeliğe göre tatbikatın tarihi, görülen eksiklikler ve yapılacak düzenlemeleri içeren tatbikat formu hazırlanır. Yönetmeliğin Ek-2'sinde örnek form bulunur.
Ortak binadaki işyerlerinde tatbikat nasıl yapılır?
Birden fazla işyerinin bulunduğu iş merkezleri ve iş hanlarında tatbikatlar yönetimin koordinasyonu ile yürütülür.
Kaynaklar: İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, AFAD – Okulda deprem anı ve tahliye (MEB).
İSG ekibinizle veya iş güvenliği gruplarında paylaşın:
